Trong quá trình triển khai chuyển đổi số nông nghiệp, một nhận thức phổ biến thường xuất hiện là việc số hóa càng nhiều dữ liệu càng tốt. Thực tiễn triển khai cho thấy nhận thức này dễ dẫn đến hệ thống cồng kềnh, chi phí cao và hiệu quả quản lý hạn chế. Một hệ thống chứa hàng nghìn trường dữ liệu nhưng không hỗ trợ được quá trình ra quyết định vẫn được xem là hệ thống kém hiệu quả.
Từ góc độ tư vấn và triển khai, ICDT đề xuất nguyên tắc: không số hóa tất cả, mà số hóa đúng những đối tượng và thông tin cần được quản lý. Nguyên tắc này định hướng cách tiếp cận từ nhu cầu quản lý thực tiễn thay vì từ khả năng thu thập dữ liệu kỹ thuật.
Điểm xuất phát: câu hỏi quản lý thay vì câu hỏi công nghệ
Trước khi thiết kế hệ thống dữ liệu hay giải pháp truy xuất nguồn gốc, cần làm rõ năm nhóm câu hỏi cơ bản:
- Đối tượng cần được quản lý là ai?
- Không gian và vị trí cần được xác định ở đâu?
- Sản phẩm hoặc loại hình sản xuất cần được ghi nhận là gì?
- Quy trình nào cần được kiểm soát?
- Dữ liệu nào thực sự hỗ trợ việc ra quyết định nhanh và chính xác hơn?
Việc trả lời các câu hỏi trên tạo cơ sở để xác định phạm vi số hóa hợp lý. Nếu bỏ qua bước này, hệ thống dễ rơi vào tình trạng tích lũy dữ liệu nhưng thiếu khả năng chuyển hóa thành công cụ quản lý.
Nền dữ liệu cốt lõi đối với vùng nguyên liệu
Đối với vùng nguyên liệu nông sản, lớp dữ liệu nền cần được ưu tiên xây dựng bao gồm:
- Vị trí và ranh giới vùng trồng;
- Chủ thể sản xuất (hộ, tổ chức, chủ rừng);
- Diện tích và loại sản phẩm;
- Quy trình canh tác và nhật ký sản xuất;
- Sản lượng và thời điểm thu hoạch;
- Mối liên kết giữa vùng trồng với từng lô sản phẩm.
Khi lớp dữ liệu nền đạt độ tin cậy cần thiết, việc mở rộng sang các chức năng truy xuất nguồn gốc, cảnh báo, báo cáo và phân tích mới có cơ sở vững chắc. Cách tiếp cận này giúp tránh tình trạng xây dựng hệ thống từ trên xuống mà thiếu nền tảng dữ liệu thực tiễn.
Số hóa gắn với yêu cầu quản lý nhà nước và thị trường
Trong lĩnh vực lâm nghiệp và nông sản, việc số hóa dữ liệu vùng nguyên liệu gắn với truy xuất nguồn gốc có ý nghĩa kép. Về phía quản lý nhà nước, hệ thống hỗ trợ theo dõi diễn biến rừng, quản lý chủ rừng và kiểm soát nguồn gốc lâm sản. Về phía thị trường, tính minh bạch của chuỗi cung ứng ngày càng trở thành điều kiện để tiếp cận các thị trường có yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc.
Hiệu quả của hệ thống không phụ thuộc vào số lượng trường dữ liệu được thu thập, mà phụ thuộc vào khả năng kế thừa dữ liệu chuyên ngành hiện có, bảo đảm tính chính xác và cập nhật, kết nối được từ vùng trồng đến sản phẩm cuối cùng, đồng thời phục vụ được cả yêu cầu quản lý nhà nước lẫn nhu cầu của doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Việc kế thừa tối đa cơ sở dữ liệu hiện có (bản đồ theo dõi diễn biến rừng, hệ thống tiểu khu – khoảnh – lô, kết quả giao đất giao rừng…) và chỉ điều tra bổ sung đối với các khu vực có biến động hoặc chưa đủ độ tin cậy là nguyên tắc quan trọng để bảo đảm tính khả thi và hiệu quả đầu tư.
Kết luận
Số hóa không đồng nghĩa với việc đưa toàn bộ dữ liệu hiện có lên môi trường số. Số hóa đúng nghĩa là biến dữ liệu thành năng lực quản lý và hỗ trợ ra quyết định.
Đối với các sáng kiến chuyển đổi số trong nông nghiệp và truy xuất nguồn gốc, điểm khởi đầu phù hợp là xác định rõ dữ liệu nào đang ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động quản lý và kinh doanh. Chỉ trên cơ sở đó, việc thiết kế hệ thống mới bảo đảm tính thực tiễn, hiệu quả và bền vững.
ICDT sẵn sàng đồng hành cùng các địa phương, doanh nghiệp và cơ quan quản lý trong việc tư vấn, thiết kế và triển khai các giải pháp truy xuất nguồn gốc nông sản theo hướng ưu tiên đúng đối tượng cần quản lý, kế thừa dữ liệu hiện có và phục vụ trực tiếp yêu cầu thực tiễn.
Trân trọng,
Viện Sáng tạo và Chuyển đổi số (ICDT)